Jeanne Groenewald

Klein begin is groot gewin

Jeanne Groenewald se Elgin Free Range Chickens is gebore uit haar geloof dat haar gesin gesonder kos verdien — kos sonder hormone en antibiotika.

Groenewald het ’n BSc-graad in landbou van die Universiteit Stellenbosch agter haar naam gehad en het ook, voordat sy getroud is, haar pa met dié se eende-onderneming uitgehelp. Maar die hoenderonderneming is eintlik sonder ’n sakeplan of toekomsvisie begin.

Sy het eers net genoeg hoenders aangehou vir haar gesin se gebruik. Dit was egter nie lank nie of familielede en vriende het bestellings begin plaas vir haar lekker hoenders, “wat op ’n ander manier grootgemaak is�. Eers was dit 150 hoenders elke agt weke, toe 150 elke vier weke — en vandag lewer Elgin Free Range Chickens meet as 80 000 vrylopende hoenders elke week aan verskeie winkelgroepe, deli’s en restourante.

Om die klein hoenderboerdery in ’n volwaardige kommersiële onderneming te ontwikkel, was die mylpaal om 2 000 hoenders per week te produseer, ’n groot stap. Dit was ook die punt waarop Groenewald leningskapitaal moes kry. Voor daardie punt “het ons baie foute gemaak. Die grootste ding is om stadig te groei. Die foute wat jy maak, moet jou nie doodmaak nie, jy moet oor die hobbels kan kom.�

Sy het sterk begin steun op spesialiste en adviseurs en beklemtoon die beginsel van “groei wat jy kan beheer�. Die grootste prestasie was dat haar ondememing “nog altyd produkintegriteit en gehalte kon behou�.

Dis maklik as jy “100 hoenders buite jou kombuis het en jy ken elkeen se naam�. Die uitdaging is om dieselfde te doen as jy 80 000 hoenders per week grootmaak.

Delegering is vir Groenewald, soos vir die meeste entrepreneurs, ’n tameletjie. “ ’n Mens voel niemand is so goed soos jy nie — jy is beter met alles.� Haar raad is dat jy mense die reg moet gee om besluite te neem, maar daarmee saam moet jy aanvaar as hulle foute maak.

Sy moedig werknemers wat ’n fout begaan het aan om ook ’n oplossing te vind.

“Die grootste ding is om stadig te groei. Die foute wat jy maak, moet jou nie doodmaak nie — jy moet oor die hobbels kan kom,” Jeanne Groenewald

Dr Simon Marais

Dr simon

Voorsitter van Allan Gray

Hoe beland ’n persoon met ’n doktorsgraad in fisika van die Universiteit van Cambridge in die beleggingswêreld?

Dr. Simon Marais, voorsitter van Allan Gray, meen “fisika is ’n goeie opleidingsagtergrond vir omtrent enigiets – dit is baie wiskundig maar meer prakties�.

“In die vroeë 1990’s het die banke en finansiële instellings begin agterkom die ouens wat die meeste geld in die markte maak, is die wiskundiges en wetenskaplikes,� sê hy.

“Die basiese goed wat nodig is in finansiële dienste is nie baie moeilik nie – jy moet balansstate en inkomstestate kan lees. Fisika help jou egter om ingewikkelde stelsels te benader.�

Vinnige opgang

Marais se opgang by Allan Gray was verstommend.

Hy het in 1991 in die IT-afdeling begin, twee jaar later ’n direkteur geword en tien jaar later hoof van beleggings.

In 2002 is hy en sy gesin Londen toe waar hy hoof van navorsing van Orbis, Allan Gray se internasionale afdeling, geword het.

In 2005 het die Marais-gesin moeg geraak vir die Engelse weer en na Australië verhuis waar hy Allan Gray Australië begin het. Hy besit steeds 50% van dié onderneming. Allan Gray Australië is een van die suksesvolste Australiese fondsbestuurders en bestuur tans sowat R40 miljard namens beleggers.
Hy skryf sy sukses toe aan sy beleggingstyl: Contrarian.

’n Goeie tyd om ’n bate te koop, is as al die ander kenners dit verkoop. As jy ’n bate koop, moet jy onthou dat daar ’n ander kenner is wat verkoop, en jy moet weet hóékom. “As als goed gaan, hoekom gaan iemand teen ’n goeie prys aan jou verkoop?�

Die ideaal is om te koop as daar iets is wat ander beleggers uitskud, soos swak resultate vir drie of vyf jaar.

Hy sê ’n mens “moet jou nie soveel bekommer oor al die veranderlikes nie. Kry daardie twee of drie goed reg wat werklik belangrik is – en wys my dat ek ’n goeie prys betaal.�

Die toekoms bly maar duister

Wat sukses so moeilik maak, is dat jy “onderhandel met die toekoms – niemand weet wat gaan gebeur nie�.

Op die vraag hoe Suid-Afrika se kundigheid met die res van die wêreld s’n vergelyk, antwoord Marais dat “ons altyd dink ouens daar is slimmer, maar dit is nie so nie�. Suid-Afrikaners vaar goed in Londen en in Australië, sê hy. “Die een ding is, ons is meer ondernemend.�

Met meer as 20 jaar ervaring beskou Marais Naspers as sy beste belegging nog. Hy het sy eerste huis in die Kaap gekoop deur sy Naspers-aandele te verkoop. Hy beskou dit “as die duurste huis in die Kaap vandag�, aangesien Naspers se prys daarna sowat 30 keer vermenigvuldig het!

Hy vertel die staaltjie dat hy op ’n keer met ’n paar tekkies en sy pak klere ’n aanbieding moes doen. Sy bagasie het op ’n vlug soek geraak en “waar kry ’n ou nou ’n nr. 15-skoen (hy is meer as 2 m lank) op kort kennisgewing?�

Volgens Marais moet jy in elk geval oppas vir ouens wat te netjies aantrek; hulle het gewoonlik ’n plan. “Is die grootste skelms nie altyd die beste aangetrek nie?�

Beleggingsadvies van Simon Marais: Twee beginsels

1. “Luister na wat almal om die braaivleisvuur doen en doen dan die teenoorgestelde.� Hy bedoel dat wanneer almal reeds dieselfde doen, is dit gewoonlik nie ’n goeie idee nie. Die mark het reeds hierdie aksies verdiskonteer.

2. Wanneer iemand aan jou hoë opbrengste belowe, sê miskien iets naby aan 20%, moet jy dit nie doen nie. “Dit werk nie,� beklemtoon Simon. Daar moet iewers ’n onderliggende besigheid wees wat hierdie opbrengste kan verdien. As jy nie “presies verstaan hoe dit werk nie, pasop. Die wiskunde wys jou dat sulke hoë opbrengste oor lang periodes net nie moontlik is nie�.

Simon voeg by ons moet besef dat beleggingsopbrengste die laaste 10 jaar buitengewoon was. Dit kan nie vir altyd so aangaan nie. Daar kom ’n tyd wanneer hierdie opbrengste weer terug gegee gaan word.

Dries Visser

dries

Skaarswildboer

Ek wou met ’n leiersfiguur in die skaarswildbedryf gesels, iemand wat daar was voor dit populêr geword het om met wild te boer. Iemand wat ’n rol in die groei van die bedryf gespeel het en wat vandag steeds ’n leidende rol in die bedryf het. Dries Visser is só ’n leier.

Dries Visser het baie arm grootgeword, die jongste van 10 kinders wat deur hul ma grootgemaak is. Soos Dries dit stel: “Die enigste vermaak was die veld, daar was nie geld vir speelgoed nie�. Dit is hier waar sy liefde vir die veld vir altyd gevestig is.

Na skool raak Dries in die Vaaldriehoek in die eiendomsbedryf betrokke wat hom die geleentheid gee om in 1973 ’n deposito op sy eerste plaas kon neersit. Hy het toe reeds besef dat wildboerdery die bedryf vir die toekoms is. Hy was een van die eerste boere in die omgewing wat in daardie jare sy plaas met wildweringsdraad toegespan het. In 1983, na 17 jaar in die eiendomsbedryf, besluit Dries om permanent na sy geliefde bosveld te verhuis en hom heeltyds op die jag- en wildteelbedryf toe te spits.

In 1989 kom Dries die eerste keer in aanraking met oorsese jagters en besef gou dat hy op hierdie kliënte moet fokus. “Hulle is baie meer welvarend as biltongjagters,� verduidelik Dries. Dit kom duidelik uit in die onderhoud dat 1994 en die koms van die demokrasie die groei in die Suid-Afrikaanse jag- en wildteelbedryf in ’n hoër rat geplaas het. Dries se besigheid het ’n geweldige hupstoot gekry.

Vir die eerste keer was die res van Afrika oop vir Suid-Afrikaners. Soos Dries dit stel: “Suid-Afrikaners is nie meer net as spioene gesien nie�. Hulle het ál meer in kontak gekom met gegoede internasionale jagters wat later ook na Suid-Afrika sou kom. Die Suid-Afrikaanse jagbesigheid het floreer deur “kontakte wat in die noorde gemaak is na Suid-Afrika te bring�.

Zambiese swartwitpense

Dries praat passievol van die Zambiese Swartwitpens wat hy in die Kafue opgemerk het. Hy het dadelik besef dat hy hierdie pragtige diere op sy plaas in die Thabazimbi distrik moes kry.

Luando Dries Visser Auction Zambian Sable For Sale
Luando, Dries Visser Zambiese swartwitpens teelbul
Hy verwys na die invoer van 17 van hierdie swartwitpense na sy plaas as “my boerpot wat ek in die lewe geslaan het�. Hierdie pragdiere vorm vandag die kern van Dries se Suid-Afrikaanse swartwitpenskudde. As jy na hulle kyk, besef jy weereens waarom Dries so trots op sy Zambiese swartwitpense is.

Oor die verhouding tussen bewaring, jag en die teel van uitsoekdiere neem Dries baie sterk standpunt in: “Die waarde op ’n dier word deur die jagter geplaas. Die jagter gee al die geld vir die wildbedryf en bewaring�. Hy maak die gevolgtrekking dat, as die jagter nie miljoene rande sou spandeer nie, daar ook nie genoeg geld vir die bewaring en aanteel van skaarswild sou wees nie.

Die kapitaal vir die groei en voorbestaan van die wildteelbedryf word dus volgens Dries deur die jagter verskaf. “Alle eer aan die jagter,� sê Dries, vir die finansiering van die wildbedryf.

As dit kom by die jag van trofeewild, meen Dries Visser: “Dit is die boer se plig om kwalitiet in the bedryf terug te plaas,� anders is die besigheid nie op die langtermyn volhoubaar nie.

Suid-Afrika teel kwaliteit wild

Toe ons ná die onderhoud na foto’s van sy diere kyk, maak Dries die opmerking dat, in sy opinie, al die jagrekords (in term van horinglengtes) gedurende die volgende 10 tot 20 jaar oortref gaan word. Die rede is die plaaslike fokus op die teel van uitsonderlike diere, komende van die beste genetika.

Ons lees deesdae van R40m vir ’n buffel of R12m vir ’n swartwitpens. Ek wou graag Dries se opinie oor hierdie duur pryse hoor. Hy meen dat mens hierdie pryse versigtig moet interpreteer. Sy raad is: “As jy rondkyk kan jy dalk dieselfde diere vir beter pryse koop�. Hy sê ook ouens betaal miskien hierdie pryse deels om ’n premie op die nageslag van hierdie diere in die toekoms te kan verdien.

Oor die volhoubaarheid van die bedryf meen Dries die toekoms vir die volgende dekade of twee is rooskleurig. Kuddes word mooi opgebou. Hy sê egter tog dat daar op ’n stadium ’n plafon bereik kan word. Dan gaan die pryse van vroulike diere waarskynlik begin afkom. Die pryse van besondere trofeediere gaan egter steeds deur internasionale jagters ondersteun word.

As dit kom by advies aan nuwe toetreders tot die bedryf het Dries Visser ’n interessante en amper vaderlike vertrekpunt. “Jong ouens hoef nie die skoolgeld te betaal wat ons ouer ouens betaal het nie. Hulle kan net vra en ons sal met groot liefde raad gee.� Hy motiveer sy stelling deur te beklemtoon dan dit in die hele bedryf se belang is dat ons ’n sterk en gesonde bedryf bou.

Rekordhouding voeg waarde tot wildteel

Hy voeg hierby die belangrikheid van goeie beplanning. Ook dat jy “kwaliteit by eerbare mense moet koop�. Laastens beklemtoon Dries die belangrikheid van goeie rekordhouding van jou diere, sodat jy altyd weet wat jy het.

Dries is positief oor die toekoms van die wildbedryf. “Suid-Afrika gaan die bestemmingsland van jag word vir die oorsese jagter, aangesien ons die getalle en die kwaliteit het.� Oorsese jagters kom vir die “buffels en swartwitpense,� verduidelik Dries Visser. Hy sê hulle spandeer uiteindelik dan ook baie meer op ander wild, as hulle eers hier is.

Ek weet nou waarom die gerekende telers in die bedryf nie sommer iets aanpak alvorens hulle nie met “oom Dries� gesels het nie. Sy toewyding en vertroue in die toekoms van die teel en uitbou van pragtige skaarswild is aansteeklik.

Ek dink ons aanvaar partymaal te maklik dat diere net sommer gaan voortbestaan en dat ons kinders ook die skaarswildsoorte gaan kan sien. Miskien fokus ons egter nie genoeg op die finansieringsrol wat die jagter in hierdie ketting speel nie. Dries bewys dit met sy pragtige Zambiese swartwitpense, om nie eens oor sy buffels en ander diere te praat nie.

Dr. Japie van Zyl

THEO&JAPIE

Mededirekteur verantwoordelik vir strategie en projekformulering by Nasa se Jet Propulsion Laboratory

Die uitdaging van ’n onderhoud met iemand soos dr. Japie van Zyl, mededirekteur van Nasa se Jet Propulsion Laboratory (JPL), is om te besluit wat om in die redigeringsproses uit te laat. Jy voel asof jy iemand iets waardevols ontneem as jy iets uitsny. 

Sy loopbaan is een van daardie wat jou in absolute verwondering laat – die reis van ’n seuntjie wat na die sterrehemel kyk na ’n wêreldleier in die studie van die ruimte en ruimtereise.
 
Van Zyl lig veral drie mense uit wat ’n besondere rol gespeel het om hom te help om sy Nasa-droom te bereik.

“Ongetwyfeld my ma,� wat, soos hy dit stel, geglo het in hierdie “Nasa-ding wat ek gehad het�. Sy het selfs aan van die eerste ruimtevaarders briewe geskryf waarop Buzz Aldrin selfs ’n getekende foto aan hom daar doer in die Kaokoland gestuur het.

Dan sy skoonpa. Toe hy gesukkel het om geld bymekaar te maak om in Stellenbosch te gaan studeer, het dié hom een aand gekontak met die boodskap dat, indien hy nie ’n beurs kon kry of geld kon bymekaar maak nie, hy vir sy studie sou betaal, mits hy nooit sy dogter sou vertel nie. 

Van Zyl het ’n beurs gekry, maar sy skoonpa is oorlede voordat hy met Kalfie getroud is en ook voordat hy sy droom kon uitleef.

En Twaksak, oftewel Giel du Toit, ’n laerskoolonderwyser. Twaksak het selfs jare later Van Zyl na Johannesburg vergesel om hom te ondersteun in sy soeke na ’n beurs. 

Al hierdie mense het een ding gemeen gehad: Hulle het in Van Zyl geglo en in die “Nasa-ding wat ek gehad het�.

Die droom het Van Zyl met absolute oorgawe en harde werk gevolg. 

As een van die vier direkteure van die JPL werk hy met van die slimste en kreatiefste mense ter wêreld. Die meeste het doktorsgrade in wiskunde, fisika en ingenieurswese. Hulle werk in ’n raamwerk van “vryheid met reëls�. Dis soos “om ’n klomp paddas op ’n platbak-kruiwa oor ’n rugbyveld te stoot�, en sy rol is om met die kruiwa vol paddas anderkant uit te kom. 

Die projekte wat Nasa bestuur, is enorm. Wanneer toerusting duisende kilometers van jou af is en selfs die kleinste foutjie tot verliese van miljarde dollars van belastingbetalers se geld kan lei, is ’n uitsonderlike kultuur in die organisasie nodig. 

By Nasa dra elke persoon volle verantwoordelikheid vir wat hy doen, of jy ’n senior projekbestuurder of ’n tegnikus is wat ’n draadjie soldeer, sê Van Zyl. As jy nie met iets gelukkig is nie, bly dit jou verantwoordelikheid om seker te maak dit word reggestel, al gaan jou baas nie daarmee gelukkig wees nie. 

En jy “toets wat jy vlieg en jy vlieg wat jy toets�. Dit beteken dat jy nooit in werklike omstandighede iets vreemds of nuuts sal aanvang nie. Jy gebruik dít wat jy getoets het en pas dit dan so toe in die werklike omstandighede. Jy probeer nie dan iets “oulik� nie. 

Wanneer jy doelwitte stel of jou prestasie meet, meet jy dit nie aan ander om jou nie, maar aan jouself. 
“As jy met iemand anders meeding, stel jy mos vir jouself ’n plafon, en as jy dít bereik, wat is dan volgende?�

Van Zyl is tans betrokke by die soeke na lewe op ander planete. Hy meen daar is genoeg planete wat die regte afstand van ’n son af is (hy raam dit op sowat 500 miljoen) sodat water kan vorm wat die basis skep vir lewe. Dit gaan meer oor wat die ontwikkelingsvlak van daardie lewe is. 

Sy mening oor godsdiens en wetenskap is eenvoudig: Daar is geen teenstrydighede tussen die wetenskap en die skepping of godsdiens nie. Hy verstaan trouens nie waaroor die debat gaan nie. 

Ná die opname stel hy dit nog sterker: Hy weet nie of daar enige werklike wetenskaplikes by Nasa is wat twyfel oor die bestaan van die skepping en ’n godheid nie. 

As jong wetenskaplikes of ingenieurs ooit ’n rolmodel gesoek het of getwyfel het aan die geleenthede in die wetenskap, dan is dr. Japie van Zyl die rolmodel. 

Dit is ’n voorreg om met iemand te gesels wat trots is op sy prestasies – en met goeie rede – en praat so asof hy opreg elkeen nooi om hul eie drome met dieselfde energie na te volg.

Laastens gaan ek hoor waarmee Van Zyl tans besig is en wat hy nog op hierdie wetenskaplike ontdekkingsreis wil bereik.

Kevin Wood

Kevin wood

Een glas bier het sy lewe verander

Kevin Wood het ná 20 jaar in ’n suksesvolle werk besluit om ’n veld waarvan hy baie min weet, te betree – en dit het alles met ’n glas bier begin.

Wood en sy vrou, Philippa, het in Oktober 2007 besluit om ’n lang reis deur Afrika aan te pak. Pas uit die Kaap uit, op dag drie in Nieu-Bethesda, het Kevin vir die eerste keer kennis gemaak met boetiekbier met die woorde “ek drink nie tuisgemaakte bier nie�.

Op voorwaarde dat hy nie vir die bier hoef te betaal as hy nie daarvan hou nie, drink hy toe tog die bier. Só het Darling Brew begin.

In die eerste maand van produksie brou Darling Brew sowat 1 000 liter bier – vandag brou hy meer as 80 000 liter bier elke maand. Eers wanneer jy dit deel deur dae, besef jy dat daar daagliks 4 500 Darling Brew-biere gedrink word.

Op ’n vraag oor hierdie sukses haal Kevin vir Mick Jagger van die Rolling Stones aan, wat gesê het “daar is baie talentvolle musikante, maar geluk speel ’n groot rol�.

Hy skryf ’n deel van sy sukses toe aan die ou storie dat ’n mens op die regte tyd op die regte plek moet wees. ’n Mens kry egter die idee dat harde werk en lang ure ’n beduidende rol hierin gespeel het.

“In jou eie onderneming is jy 24 uur per dag, elke dag van die jaar betrokke.�

Passie

“Passie,� is die woord wat Kevin en sy bier opsom. Dit is passie vir sy bier, passie vir sy kliënte en passie vir die mense wat hierdie biermaakdroom help bou het. Hy borrel van opgewondenheid as hy uitgevra word oor wat ’n goeie bier maak – “passie en innovasie� is die verkorte weergawe van sy antwoord.

“ ’n Mens moet passie hê, dit moet alles wees.�

As dit kom by sukses en sy raad vir sukses, is daar ’n paar punte wat uitstaan. Kevin meen dat jy jou drome moet volg.

“As jy ’n droom het, is jy dit aan jouself verskuldig om die droom te verwesenlik.� Hy voeg hierby “reg is nie wat ek dink nie, reg is wat die verbruiker wil hê,� en daarmee kom sy waardering en lojaliteit teenoor sy kliënte na vore.

Darling Brew bou tans ’n nuwe brouery net buite Darling in die Wes-Kaap. Volgens hom is dit die grootste belegging wat hy nog in sy lewe gemaak het. Op die vraag of hierdie risiko hom gaan loon, kom die passie van hierdie entrepreneur weer na vore: “Natuurlik gaan dit werk, dit moet net!�Dié brouery behoort teen Desember reg te staan vir toeriste en Kevin gaan eenvoudig sorg dat dit werk.